Z czego składa się koszt
Na całość składają się trzy rzeczy, które warto rozdzielić, bo bywają mylone. Honorarium obrońcy jest ustalane umownie. Koszty sądowe obejmują opłaty i wydatki postępowania. Wydatki dodatkowe to opinie biegłych, tłumaczenia czy dojazdy poza okręg.
W sprawach karnych z oskarżenia publicznego oskarżony nie wnosi żadnej opłaty za samo prowadzenie sprawy. Koszty pojawiają się dopiero na końcu i zależą od rozstrzygnięcia.
Co decyduje o wysokości honorarium
Nie liczba rozpraw, jak zwykle się przypuszcza, tylko trzy inne rzeczy. Etap, na którym sprawa się zaczyna — obrona od zatrzymania i postępowania przygotowawczego to znacznie więcej pracy niż wejście do sprawy z gotowym aktem oskarżenia, ale też znacznie większy wpływ na wynik. Charakter zarzutu — sprawa o jazdę po alkoholu z jednoznacznym badaniem to inna praca niż zarzut oszustwa z kilkoma tysiącami stron akt. Materiał dowodowy — dowody poszlakowe, opinie biegłych i liczni świadkowie wymagają przygotowania, którego nie widać na sali.
Punktem odniesienia dla sądu przy rozliczaniu kosztów są stawki minimalne z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, osobne dla postępowania przygotowawczego, dla postępowania przed sądem pierwszej instancji i dla apelacji. Honorarium umowne bywa od nich wyższe, bo stawki minimalne odzwierciedlają nakład pracy jedynie orientacyjnie.
Kiedy kosztów się nie ponosi
W razie uniewinnienia albo umorzenia postępowania w sprawie z oskarżenia publicznego koszty procesu ponosi Skarb Państwa. Co więcej, oskarżonemu przysługuje wtedy zwrot uzasadnionych wydatków na obrońcę z wyboru — nie zawsze w pełnej wysokości, ale jest to realna kwota, o którą trzeba wnieść.
W razie skazania to oskarżony ponosi koszty sądowe. Sąd może jednak zwolnić go od ich zapłaty w całości lub w części, jeżeli przemawia za tym sytuacja majątkowa — i o takie zwolnienie również trzeba wystąpić.
Sprawy z oskarżenia prywatnego
Przy czynach ściganych z oskarżenia prywatnego, takich jak zniesławienie, znieważenie czy naruszenie nietykalności cielesnej, oskarżyciel prywatny wnosi zryczałtowaną równowartość wydatków w kwocie 300 złotych przy składaniu aktu oskarżenia. W razie pojednania stron przed rozpoczęciem przewodu sądowego kwota ta podlega zwrotowi.
Apelacja nie kosztuje
Wbrew rozpowszechnionemu przekonaniu apelacja w sprawie karnej nie podlega opłacie sądowej. Jedynym kosztem jest honorarium obrońcy. Barierą przy zaskarżaniu wyroków nie są więc pieniądze, tylko terminy: siedem dni na wniosek o pisemne uzasadnienie i czternaście dni na apelację od jego doręczenia.
Obrońca z urzędu
Osoba, która nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, może wnosić o wyznaczenie obrońcy z urzędu. W niektórych sytuacjach obrona jest obowiązkowa i obrońca zostaje wyznaczony niezależnie od wniosku — dotyczy to między innymi osób nieletnich, niewidomych, głuchych lub niemych oraz przypadków uzasadnionych wątpliwości co do poczytalności.
Jak to wygląda u mnie
Dokładną kwotę podaję na pierwszym spotkaniu, po zapoznaniu się z zarzutem i dokumentami, i jest to kwota za prowadzenie sprawy, a nie za pojedynczą rozprawę. Konsultacje telefoniczne i mailowe w trakcie postępowania są w niej zawarte. W uzasadnionych przypadkach możliwa jest płatność w ratach. Nie pobieram opłaty za wstępną ocenę, czy i jak mogę pomóc.
Dla porównania opisałem osobno wszystkie składniki kosztów w sprawach rodzinnych: Ile kosztuje rozwód w Bytomiu i Zabrzu.
Najczęstsze pytania o koszty w sprawach karnych
Czy oskarżony płaci opłatę sądową za sprawę karną?
W sprawach z oskarżenia publicznego nie ma opłaty za prowadzenie sprawy. Koszty rozstrzygane są dopiero w wyroku i zależą od jego treści.
Kto płaci koszty przy uniewinnieniu?
Skarb Państwa. Oskarżonemu przysługuje też zwrot uzasadnionych wydatków na obrońcę z wyboru.
Ile kosztuje apelacja w sprawie karnej?
Apelacja karna nie podlega opłacie sądowej. Kosztem pozostaje wyłącznie honorarium obrońcy.
Ile wynosi opłata w sprawie z oskarżenia prywatnego?
Zryczałtowana równowartość wydatków wynosi 300 zł i podlega zwrotowi w razie pojednania stron przed rozpoczęciem przewodu sądowego.
Kiedy przysługuje obrońca z urzędu?
Gdy oskarżony nie może ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, a w niektórych sytuacjach obrona jest obowiązkowa z mocy ustawy.
Czy honorarium zależy od liczby rozpraw?
U mnie nie. Ustalam kwotę za prowadzenie sprawy, a konsultacje w trakcie postępowania są w niej zawarte.
