Ile może trwać zatrzymanie
Zatrzymanie może trwać maksymalnie czterdzieści osiem godzin. W tym czasie zatrzymanego należy albo zwolnić, albo przekazać do dyspozycji sądu z wnioskiem o tymczasowe aresztowanie. Sąd ma wtedy kolejne dwadzieścia cztery godziny na decyzję, więc łącznie pozbawienie wolności bez postanowienia sądu nie może przekroczyć siedemdziesięciu dwóch godzin.
Jeżeli w tym czasie sąd nie wyda postanowienia o tymczasowym aresztowaniu, zatrzymanego trzeba natychmiast zwolnić.
Prawa, o których trzeba wiedzieć od razu
- Prawo do informacji o przyczynie zatrzymania — musi być podana niezwłocznie i zrozumiale
- Prawo do kontaktu z adwokatem i do rozmowy z nim, w tym przed pierwszym przesłuchaniem
- Prawo do odmowy składania wyjaśnień — bez podawania powodu i bez negatywnych konsekwencji
- Prawo do zawiadomienia osoby najbliższej o zatrzymaniu
- Prawo do badania lekarskiego, zwłaszcza gdy doszło do użycia siły
- Prawo do otrzymania protokołu zatrzymania i wniesienia do niego zastrzeżeń
Te uprawnienia funkcjonariusz ma obowiązek przedstawić, ale w praktyce robi to często szybko i formalnie, w sytuacji ogromnego stresu. Warto znać je wcześniej.
Pierwsze przesłuchanie — moment, który waży najwięcej
Najczęstszy błąd, jaki widzę, to składanie obszernych wyjaśnień od razu, w przekonaniu, że szczera rozmowa wszystko wyjaśni i pozwoli szybciej wrócić do domu. Tymczasem zatrzymany zwykle nie zna jeszcze treści zarzutu, nie widział materiału dowodowego i nie wie, co powiedzieli inni. Wyjaśnienia złożone w takich warunkach zostają w aktach na zawsze i każda późniejsza zmiana wersji będzie wykorzystana przeciwko niemu.
Odmowa składania wyjaśnień na tym etapie nie jest przyznaniem się do niczego i nie pogarsza sytuacji. Wyjaśnienia można złożyć później, w każdej chwili, już po zapoznaniu się z aktami i po rozmowie z obrońcą. Odwrotnej drogi nie ma.
Zażalenie na zatrzymanie
Na zatrzymanie przysługuje zażalenie do sądu, które wnosi się w terminie siedmiu dni. Sąd bada zasadność, legalność i prawidłowość zatrzymania. Nawet gdy zatrzymany został już zwolniony, warto rozważyć jego złożenie: stwierdzenie przez sąd bezzasadności zatrzymania otwiera drogę do odszkodowania i bywa istotne dla dalszego przebiegu sprawy.
Środki zapobiegawcze zamiast aresztu
Jeżeli prokurator wnioskuje o tymczasowe aresztowanie, rolą obrońcy jest przedstawić sądowi środki wolnościowe, które zabezpieczą prawidłowy tok postępowania równie skutecznie. Sąd może zastosować poręczenie majątkowe, dozór policji, zakaz opuszczania kraju wraz z zatrzymaniem paszportu albo poręczenie osoby godnej zaufania.
Skuteczność takiego wniosku zależy od tego, co zostanie przygotowane w ciągu kilkunastu godzin: zaświadczenie o zatrudnieniu, dokumenty o stałym miejscu zamieszkania, informacja o osobach na utrzymaniu, gotowość rodziny do poręczenia. To jest praca, którą trzeba wykonać zanim sąd usiądzie do akt.
Co powinna zrobić rodzina
Jeżeli dowiedzieli się Państwo o zatrzymaniu bliskiej osoby, najbardziej pomocne są trzy rzeczy. Po pierwsze — ustalić, w której jednostce przebywa i kto prowadzi sprawę. Po drugie — jak najszybciej skontaktować się z adwokatem, bo obrońca może zostać ustanowiony także przez osobę najbliższą, gdy zatrzymany nie ma takiej możliwości. Po trzecie — zebrać dokumenty potrzebne do wniosku o zastosowanie środka wolnościowego zamiast aresztu.
Czas gra tu przeciwko wszystkim. W sprawach karnych dzwonię do klientów o każdej porze i uważam to za normalny element tej pracy.
Najczęstsze pytania o zatrzymanie
Ile może trwać zatrzymanie?
Maksymalnie 48 godzin. Po przekazaniu do dyspozycji sądu ten ma kolejne 24 godziny na decyzję o tymczasowym aresztowaniu, czyli łącznie nie więcej niż 72 godziny.
Czy muszę składać wyjaśnienia po zatrzymaniu?
Nie. Prawo do odmowy składania wyjaśnień przysługuje bez podawania powodu i nie może być poczytane na niekorzyść.
Czy zatrzymany ma prawo do kontaktu z adwokatem?
Tak, w tym do rozmowy z obrońcą przed pierwszym przesłuchaniem.
Czy można się odwołać od zatrzymania?
Tak. Zażalenie do sądu wnosi się w terminie siedmiu dni. Sąd bada zasadność, legalność i prawidłowość zatrzymania.
Co zamiast tymczasowego aresztowania?
Poręczenie majątkowe, dozór policji, zakaz opuszczania kraju z zatrzymaniem paszportu albo poręczenie osoby godnej zaufania.
Czy rodzina może ustanowić obrońcę?
Tak. Obrońcę może ustanowić osoba najbliższa, gdy zatrzymany nie ma takiej możliwości.
