Podstawowe terminy
Ogólny termin przedawnienia wynosi sześć lat. Krótszy, trzyletni, dotyczy dwóch bardzo szerokich kategorii: roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. W praktyce oznacza to, że większość długów, z jakimi ludzie przychodzą — kredyt, pożyczka, chwilówka, karta kredytowa, faktura od kontrahenta, abonament — przedawnia się po trzech latach, bo po stronie wierzyciela stoi przedsiębiorca.
Do tego dochodzi reguła, o której łatwo zapomnieć: przy terminach dwuletnich i dłuższych koniec przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Dług wymagalny w lutym nie przedawnia się trzy lata później w lutym, tylko dopiero 31 grudnia tamtego roku. Potrafi to dać wierzycielowi nawet dziesięć dodatkowych miesięcy.
Osobno liczy się roszczenie stwierdzone prawomocnym wyrokiem lub nakazem zapłaty. Tu termin wynosi sześć lat i biegnie od uprawomocnienia się orzeczenia. Dlatego stary nakaz potrafi wrócić po latach — i dlatego tak ważne jest, żeby nie przegapić momentu jego wydania.
Co przerywa bieg terminu, a co nie
Bieg przedawnienia przerywa przede wszystkim czynność przed sądem lub komornikiem podjęta w celu dochodzenia roszczenia oraz uznanie długu przez dłużnika. Po przerwaniu termin biegnie od nowa, w całości.
Uznaniem długu bywa rzecz pozornie niewinna: częściowa wpłata, prośba o rozłożenie na raty, podpisanie ugody, a czasem nawet pisemne przyznanie, że dług istnieje. To najczęstszy sposób, w jaki ludzie sami odnawiają przedawnione zobowiązanie — zwykle w dobrej wierze, żeby „zacząć spłacać".
Czego natomiast nie przerywa: wezwań do zapłaty, telefonów i pism od firmy windykacyjnej, wpisu do rejestru dłużników ani samej sprzedaży wierzytelności. Nabywca długu wchodzi w sytuację prawną poprzednika — także co do biegnącego terminu. Zawezwanie do próby ugodowej i wszczęcie mediacji od kilku lat już terminu nie przerywają, a jedynie zawieszają jego bieg.
Konsument ma mocniejszą pozycję
Gdy dłużnikiem jest konsument, sąd bierze przedawnienie pod uwagę z urzędu. Roszczenia przedawnionego przeciwko konsumentowi po prostu nie można skutecznie dochodzić — nie trzeba nawet podnosić zarzutu, choć oczywiście lepiej go podnieść i uzasadnić. Inaczej jest w relacjach między przedsiębiorcami: tam zarzut trzeba zgłosić samemu, a sąd sam z siebie tego nie zrobi.
Sąd może wyjątkowo nie uwzględnić przedawnienia wobec konsumenta, jeżeli przemawiają za tym względy słuszności, ale to sytuacja rzadka i wymagająca szczególnych okoliczności.
Przedawniony dług nie znika
To rozróżnienie ma znaczenie praktyczne. Zobowiązanie istnieje nadal, zmienia się tylko w tak zwane naturalne — nie da się go wyegzekwować przymusowo, ale dobrowolna zapłata jest skuteczna i nie podlega zwrotowi. Dlatego nie warto „na wszelki wypadek" wpłacać czegokolwiek przed sprawdzeniem stanu sprawy.
Jak podnieść zarzut w praktyce
- Po nakazie zapłaty — w sprzeciwie albo zarzutach, w terminie dwóch tygodni od doręczenia. To najprostsza droga i najczęściej przegapiana.
- W toku procesu — w odpowiedzi na pozew.
- Gdy egzekucja już trwa — powództwem o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności. Komornik powinien zresztą odmówić wszczęcia egzekucji, jeżeli przedawnienie wynika wprost z treści tytułu, a wierzyciel nie wykazał przerwania biegu terminu.
Sprawy o zapłatę przeciwko mieszkańcom Bytomia i Zabrza toczą się zwykle przed Sądem Rejonowym w Bytomiu albo w Zabrzu, a część trafia najpierw do elektronicznego postępowania upominawczego w Lublinie. Po skutecznym sprzeciwie sprawa wraca do sądu właściwego dla miejsca zamieszkania dłużnika.
Długi po zmarłym
Spadkobierca dziedziczy dług razem z biegnącym już terminem — przedawnienie nie startuje od nowa wraz ze śmiercią dłużnika. Bardzo często okazuje się, że roszczenie przedawniło się jeszcze za jego życia. Osobną kwestią jest samo przyjęcie lub odrzucenie spadku; piszę o tym przy okazji spraw spadkowych.
Co przygotować
- Umowę, z której wynika dług, jeżeli się zachowała
- Wszystkie pisma od wierzyciela i firmy windykacyjnej, z datami
- Nakaz zapłaty, wyrok lub pisma od komornika, jeżeli są
- Potwierdzenia jakichkolwiek wpłat na poczet tego długu
- Informację, kiedy była ostatnia rata albo ostatni kontakt z wierzycielem
Ta ostatnia data bywa najważniejsza w całej sprawie.
Najczęstsze pytania
Po ilu latach przedawnia się kredyt lub chwilówka?
Co do zasady po trzech latach, ponieważ jest to roszczenie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej przez pożyczkodawcę. Koniec terminu przypada jednak na ostatni dzień roku kalendarzowego.
Czy sprzedaż długu firmie windykacyjnej odnawia termin?
Nie. Nabywca wierzytelności wchodzi w sytuację prawną poprzedniego wierzyciela, także co do biegnącego terminu przedawnienia. Samo wezwanie do zapłaty również terminu nie przerywa.
Czy sąd sam uwzględni przedawnienie?
Wobec konsumenta tak — sąd bierze je pod uwagę z urzędu. W sprawach między przedsiębiorcami zarzut trzeba podnieść samodzielnie.
Czy wpłata małej kwoty ma znaczenie?
Ma, i to duże. Częściowa wpłata bywa traktowana jako uznanie długu, co przerywa bieg przedawnienia i powoduje, że termin zaczyna biec od nowa — również przy długu już przedawnionym.
Jak długo można egzekwować dług z prawomocnego nakazu zapłaty?
Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem przedawnia się po sześciu latach od jego uprawomocnienia. Wszczęcie egzekucji przerywa ten bieg.
Czy przedawniony dług trzeba spłacić?
Nie można go dochodzić przymusowo, ale zobowiązanie nadal istnieje. Dobrowolna zapłata jest skuteczna i nie podlega zwrotowi, dlatego przed jakąkolwiek wpłatą warto sprawdzić stan sprawy.
Ma Pan/Pani pytanie dotyczące własnej sytuacji?
Proszę zadzwonić lub napisać — powiem, czy i jak mogę pomóc.